U Naučno-obrazovno-kulturnom centru „Vuk Karadžić“ u Tršiću u periodu od 12. do 23. jula 2026. godine realizovan je etnološko-antropološki program namenjen studentima osnovnih i master studija etnologije i antropologije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. U programu je učestvovalo 24 studenata i studentkinja, dok su nastavu, radionice i terenski rad realizovali: prof. dr Miloš Milenković, prof. dr Marko Pišev, doc. dr Nevena Milanović Minić, (svi sa Univerziteta u Beogradu – Filozofskog fakulteta, Odeljenja i Instituta za etnologiju i antropologiju), kao i Teodora de Luka i Ognjen Parojčić, istraživači-pripravnici Etnografskog instituta SANU.
Program je bio organizovan kao jedinstvena obrazovna celina sa aktivnostima prilagođenim različitim nivoima prethodnog znanja i iskustva polaznika. Studentski program imao je karakter stručne terenske prakse i neposredne primene prethodno stečenih metodoloških znanja.
Studentski deo programa bio je organizovan kao terenska praksa tokom koje su studenti i studentkinje istraživali sledeće tematske oblasti:
- Antropologija ishrane i pića: konstrukcija prošlosti i lokalnog identiteta kroz gastronomsku i turističku ponudu u Jadru;
- Nematerijalno kulturno nasleđe između administrativne fikcije i etnografske realnosti na primeru Vukovog sabora
- Kulturno-specifično znanje o fenomenu zavisnosti – kulturne predstave o naučnom autoritetu na polju (lečenja) zavisnosti
- Nematerijalna dimenzija industrijskog nasleđa: kulturne predstave o lozničkoj Viskozi.
Rad je obuhvatio pripremu istraživanja, upoznavanje sa etičkim principima terenskog rada, formulisanje istraživačkih pitanja, izradu vodiča za razgovor, odabir sagovornika i neposredno prikupljanje etnografske građe. Posebno su uvežbavani etnografski intervju, posmatranje sa učestvovanjem, vođenje terenskog dnevnika i beleženje konteksta u kojem su podaci nastali.
Zajedničke terenske radionice održavane su svakodnevno i bile su posvećene razmeni zapažanja, razmatranju metodoloških nedoumica i postepenom usmeravanju istraživanja. Na taj način terenski rad nije sveden na mehaničko prikupljanje odgovora, već je tretiran kao proces u kojem studenti istovremeno uče da slušaju sagovornike, uočavaju neočekivane pojave i preispituju sopstvene pretpostavke.
Prikupljena građa je nakon terenskog rada transkribovana, sistematizovana, arhivirana i analizirana. Studenti i studentkinje su na osnovu intervjua, terenskih beležaka i drugog prikupljenog materijala pripremili završne prezentacija (na osnovu kojih će pisati svoje završne radove i konferencijske prezentacije). Rezultati će biti predstavljeni na završnoj godišnjoj manifestaciji Vikend (nematerijalnog) kulturnog nasleđa u Beogradu, krajem godine, čime je studentska praksa povezana sa daljim nastavnim, istraživačkim i javnim aktivnostima.
Boravak u Tršiću i upoznavanje sa prirodnim, istorijskim i kulturnim nasleđem lozničkog kraja predstavljali su važan deo programa. Polaznici su posetili Vukovu kuću, manastir Tronošu, Muzej jezika i pisma, Muzej Jadra, Centar za kulturu i druga značajna mesta, a ove posete su povezivane sa temama obrađenim na predavanjima, radionicama i tokom terenskih istraživanja. Time je neposredno okruženje Centra korišćeno kao prostor učenja, posmatranja i postavljanja novih pitanja, a ne samo kao mesto održavanja nastave.
Na osnovu rada polaznika, njihovih završnih prezentacija, diskusija i svakodnevnog angažovanja, može se zaključiti da su osnovni ciljevi programa ostvareni.
