U Naučno-obrazovno-kulturnom centru „Vuk Karadžić“ u Tršiću u periodu od 23. juna do 4. jula 2026. godine održana je radionica Etnologija i kulturna antropologija namenjena učenicima srednjih škola. U programu je učestvovalo 28 učenika i učenica iz Republike Srbije, Republike Srpske i Republike Severne Makedonije, dok su nastavu i radionice realizovali: prof. dr Miloš Milenković, prof. dr Marko Pišev, doc. dr Nevena Milanović Minić, Tamara Zarić i istraživačica-pripravnica, dr. Anja Zlatović, naučna saradnica (svi sa Univerziteta u Beogradu – Filozofskog fakulteta, Odeljenja i Instituta za etnologiju i antropologiju).
Program je bio organizovan kao jedinstvena obrazovna celina sa aktivnostima prilagođenim različitim nivoima prethodnog znanja i iskustva polaznika. Srednjoškolski program bio je usmeren na upoznavanje sa osnovnim temama, pojmovima i metodima etnologije i antropologije. Cilj programa bio je razvijanje sposobnosti da se kultura, društveni odnosi i svakodnevni život posmatraju istraživački i bez svođenja složenih pojava na unapred usvojena objašnjenja.
Nastava za srednjoškolce obuhvatila je predavanja i radionice posvećene temama kao što su: kulturno nasleđe, religija, telo, srodstvo, identitet, popularna kultura, metodologija i druge. Posebna pažnja posvećena je povezivanju akademskih znanja sa pojavama koje su polaznicima bliske iz svakodnevnog života, medija, filmova, porodičnog iskustva i lokalnog okruženja. Učenici i učenice su kroz grupni rad, čitanje odabrane literature, analizu etnografskih primera i diskusije postepeno upoznavani sa načinom na koji etnolozi i antropolozi postavljaju pitanja, prikupljaju građu i tumače kulturne pojave.
Filmski program predstavljao je sastavni deo nastave. Igrani, dokumentarni i etnografski filmovi nisu korišćeni samo kao ilustracija pojedinih tema, već i kao izvori za analizu načina na koji se prikazuju druge kulture, društveni problemi, istraživači i njihovi sagovornici. Svakodnevne diskusije posle projekcija omogućile su polaznicima da vežbaju argumentovanje, poređenje različitih tumačenja i kritičko preispitivanje sopstvenih prvih utisaka.
U završnom delu programa učenici i učenice su, uz mentorsku podršku nastavnika, pripremili prezentacije o sledećim temama:
- antropologija religije: procesi sekularizacije i desekularizacije i revitalizacija religije (sujeverje i fenomen tarota na društvenim mrežama, predstave o sektama u programima veronauke, religijski sinkretizam na primeru kolektivnih proslava Božića);
- antropologija roda, srodstva i tela (predstave o nasleđivanju karakteristika iz antropološkog ugla, matrilokalnost u Srbiji – nekad i sad, gender reveal na društvenim mrežama, ukrašavanje tela, tetovaže i lepotni ideali, telesno iskustvo u hipnoterapiji)
- nematerijalno kulturno nasleđe (kolo i KUD kao elementi nematerijalnog kulturnog nasleđa, kult mrtvih u zajednici Vlaha)
- antropologija popularne kulture i muzike (konstrukcija mita o Atlantidi, prikaz orijentalnih naroda u zapadnoj kinematografiji, mladi i tradicionalna muzika, mistični elementi u srpskom „novom talasu“, ritualno ponašanje na muzičkim festivalima, antropološka analiza navijačkih kultura, sociopolitička i muzička drugost u srpskoj rep muzici)
- antropologija materijalne kulture (napušteni prostori i nemesta)
- antropologija nauke i obrazovanja (populizam i pseudonauka, arhitektura mita o balkanskim piramidama, antropološka analiza mita o El Doradu, teorije zavere – ravnozemljaški pokret, predstave o etnicitetu i idenitetu i udžbenicima, konstrukcija mita o kanibalizmu)
Ovi radovi pokazali su da su polaznici bili u stanju da usvojene pojmove primene na konkretnu građu i da samostalno formulišu istraživačka pitanja i tumačenja utemeljena u nauci. Rezultati srednjoškolskog seminara biće predstavljeni na završnoj godišnjoj konferenciji „Mladi i srbistika“ na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu u decembru 2026. godine, dok će izabrani radovi biti objavljeni u istoimenom zborniku.
